CHỦ ĐỀ 5 – BÀI 29 – TIN HỌC 10

Nhận Biết Lỗi Chương Trình

Phân loại lỗi chương trình Python & các lỗi ngoại lệ thường gặp

🎯 Mục Tiêu Bài Học

Biết và phân loại được một số loại lỗi chương trình.
Biết được một vài lỗi ngoại lệ thường gặp.

1. Nhận Biết Lỗi Chương Trình

Một chương trình hoàn chỉnh gồm:

Input → Chương trình → Output

Nếu chương trình có lỗi thì có thể xảy ra nhiều trường hợp khác nhau.

Trường hợp 1: Sai cú pháp (Syntax Error)

Viết sai cú pháp:

while True:
    print("Hello")

Báo lỗi: SyntaxError

Trường hợp 2: Nhập dữ liệu sai kiểu (ValueError)

Nhập dữ liệu sai kiểu:

n = int(input()) # Nhập: 1.5

Báo lỗi: ValueError

Trường hợp 3: Truy cập ngoài phạm vi (IndexError)

Truy cập phần tử ngoài phạm vi danh sách:

A = [1, 3, 10, 0]
for i in range(5):
    print(A[i])

Báo lỗi: IndexError

Trường hợp 4: Kết quả sai (Logic Error)

Chương trình chạy nhưng kết quả sai:

s = 0
for i in range(3):
    s = s + i
print(s)

Kết quả: 3 (đúng phải là 6)

Do range(3) chỉ tạo 0, 1, 2

📋 Kết Luận: Ba loại lỗi chính

Syntax Error – Sai cú pháp.
Runtime Error (Exception) – Lỗi xảy ra khi chương trình đang chạy.
Logic Error – Chương trình chạy nhưng kết quả sai.

2. Một Số Lỗi Ngoại Lệ Thường Gặp

Mã lỗi	Ý nghĩa
`ZeroDivisionError`	Chia cho 0
`IndexError`	Chỉ số vượt phạm vi
`NameError`	Biến chưa khai báo
`TypeError`	Sai kiểu dữ liệu
`ValueError`	Giá trị không hợp lệ
`IndentationError`	Sai thụt lề
`SyntaxError`	Sai cú pháp

Ví dụ:

A[1.5]

TypeError

int("abc")

ValueError

"10" * 3.5

TypeError

12 + x(10)

NameError

Thực Hành

Nhiệm vụ 1: Nhập hai số nguyên

Viết chương trình nhập hai số nguyên m, n. In Tổng, Hiệu, Thương.

s = input()
sline = s.split()
m = int(sline[0])
n = int(sline[1])
print("Tổng:", m + n)
print("Hiệu:", m - n)
print("Thương:", m / n)

Khả năng phát sinh lỗi:

Không nhập số nguyên → ValueError
Không nhập đủ hai số → IndexError
Chia cho 0 → ZeroDivisionError

Nhiệm vụ 2: Nhập n số vào danh sách

Nhập n, sau đó nhập n số nguyên vào danh sách.

A = []
for k in range(n):
    num = int(input())
    A.append(num)
print(A)

Có thể sinh lỗi:

n không phải số nguyên → ValueError
Phần tử nhập không phải số nguyên → ValueError

Luyện Tập

Câu 1: Các lệnh sau có sinh lỗi không?

Các lệnh sau có sinh lỗi không?

A = [1, 3, 5, 10, 0]
for k in range(1, len(A) + 1):
    print(A[k])

s1 = "101010"
s2 = 1010101
s = s1 + s2

Đoạn 1: IndexError – range(1,5) → k=4 nhưng A chỉ có chỉ số 0–4, khi k=5 vượt phạm vi.

Đoạn 2: TypeError – Không thể cộng chuỗi với số nguyên.

Câu 2: Lệnh tính trung bình có thể sinh lỗi gì?

gttb = sum(A) / len(A)

Giải thích

Dòng lệnh này dùng để tính giá trị trung bình (trung bình cộng) của các phần tử trong danh sách A.

sum(A): Tính tổng tất cả các phần tử trong danh sách A.
len(A): Trả về số lượng phần tử của danh sách A.
sum(A) / len(A): Lấy tổng chia cho số phần tử để được giá trị trung bình.
Kết quả được lưu vào biến gttb (viết tắt của giá trị trung bình).

NameError – Biến A chưa khai báo.

TypeError – A chứa phần tử không phải số.

ZeroDivisionError – A là danh sách rỗng (len = 0).

Vận Dụng

Câu 1: Danh sách các ước

Viết chương trình nhập số tự nhiên n. Xuất danh sách các ước của n. Kiểm tra các khả năng sinh lỗi.

n = int(input("Nhập n: "))
uoc = []
for i in range(1, n + 1):
    if n % i == 0:
        uoc.append(i)
print("Các ước của", n, "là:", uoc)

Chương trình tìm và in ra tất cả các ước của số nguyên n.

n = int(input("Nhập n: ")): Nhập số nguyên n.
uoc = []: Tạo một danh sách rỗng để lưu các ước của n.
for i in range(1, n + 1):: Duyệt tất cả các số từ 1 đến n.
if n % i == 0:: Kiểm tra xem i có phải là ước của n hay không.
- Nếu n chia hết cho i, thêm i vào danh sách uoc bằng uoc.append(i).
Cuối cùng, in ra danh sách các ước.

Khả năng sinh lỗi:

Nhập không phải số → ValueError
Nhập n = 0 → range(1, 1) → danh sách rỗng (logic error)
Nhập số âm → range(1, số âm) → không lặp

Câu 2: Sinh ra NameError

Viết một chương trình nhỏ để chạy sinh ra NameError.

print(x)

Biến x chưa được khai báo → NameError

📌 Ghi Nhớ

✅ Syntax Error: Lỗi cú pháp – chương trình không chạy được.
✅ Runtime Error (Exception): Lỗi xảy ra khi chương trình đang chạy.
✅ Logic Error: Chương trình chạy nhưng cho kết quả sai.
✅ Các ngoại lệ thường gặp: ZeroDivisionError, IndexError, NameError, TypeError, ValueError, IndentationError.
✅ Cần kiểm tra kỹ các trường hợp có thể gây lỗi khi viết chương trình.

BÀI 29: NHẬN BIẾT LỖI CHƯƠNG TRÌNH