SAU BÀI HỌC NÀY EM SẼ:
- Hiểu được khái niệm hệ quản trị CSDL.
- Hiểu được khái niệm hệ CSDL.
- Phân biệt được CSDL tập trung và CSDL phân tán.
Một CSDL lưu dữ liệu trên hệ thống máy tính dưới dạng các tệp có cấu trúc được thiết kế để nhiều người dùng đồng thời khai thác dữ liệu. Tuy nhiên, không phải tất cả người dùng đều biết về cấu trúc các tệp dữ liệu và viết chương trình khai thác dữ liệu.
Theo em, có thể giải quyết vấn đề này như thế nào?
Trả lời: Cần có một hệ quản trị cơ sở dữ liệu (HQTCSDL) làm trung gian, cung cấp các công cụ để người dùng và phần mềm ứng dụng có thể tạo lập, cập nhật, truy xuất, bảo mật và quản lí CSDL mà không cần biết chi tiết cấu trúc tệp dữ liệu.
1. KHÁI NIỆM HỆ QUẢN TRỊ CƠ SỞ DỮ LIỆU
Để tạo ra, lưu trữ và sửa đổi một văn bản trên máy tính cần phần mềm soạn thảo văn bản. Để tạo ra và cập nhật bảng tính điện tử cần phần mềm bảng tính.
Theo em, một phần mềm hỗ trợ làm việc với các CSDL cần thực hiện được những yêu cầu nào?
- A. Cung cấp công cụ tạo lập CSDL.
- B. Cập nhật dữ liệu và tự động kiểm tra tính đúng đắn của dữ liệu.
- C. Hỗ trợ truy xuất dữ liệu.
- D. Cung cấp giao diện để ai cũng có thể xem nội dung của các bảng dữ liệu một cách dễ dàng.
Đáp án: A, B, C đúng. D chưa chính xác, vì việc cung cấp dữ liệu cho người dùng phải tuân theo quyền truy cập và bảo mật.
Đây là nhóm chức năng giúp:
- Khai báo CSDL với tên gọi xác định.
- Tạo lập, sửa đổi kiến trúc bên trong CSDL.
- Thiết lập các ràng buộc toàn vẹn dữ liệu.
🧠 CÔNG THỨC NHỚ LÂU
ĐỊNH NGHĨA DỮ LIỆU = KHAI BÁO + CẤU TRÚC + RÀNG BUỘC
Chức năng cập nhật dữ liệu:
- Thêm dữ liệu.
- Xoá dữ liệu.
- Sửa dữ liệu.
Chức năng truy xuất dữ liệu:
- Tìm kiếm học sinh, điểm.
- Lập báo cáo.
- Thống kê dữ liệu.
🧠 CÔNG THỨC NHỚ LÂU
CẬP NHẬT = THÊM + XÓA + SỬA
TRUY XUẤT = TÌM + LẤY + THỐNG KÊ
- Dữ liệu cần được bảo mật, chỉ cung cấp cho người có thẩm quyền.
- Kiểm soát giao dịch khi nhiều người truy cập đồng thời để bảo đảm tính nhất quán.
- Cung cấp phương thức backup (sao lưu) và khôi phục dữ liệu khi cần thiết.
🧠 CÔNG THỨC NHỚ LÂU
BẢO MẬT – AN TOÀN = QUYỀN TRUY CẬP + ĐỒNG THỜI + SAO LƯU
Oracle
MySQL
SQL Server
DB2
PostgreSQL
MS Access
⭐ Ghi nhớ
HQTCSDL là phần mềm cung cấp phương thức để lưu trữ, cập nhật và truy xuất dữ liệu của CSDL, bảo mật và an toàn dữ liệu.
HQTCSDL cung cấp giao diện lập trình ứng dụng cho các nhà phát triển ứng dụng và người dùng.
- Người dùng phải tự biết cấu trúc tệp dữ liệu.
- Khó tạo lập và cập nhật dữ liệu.
- Khó tìm kiếm, truy xuất dữ liệu.
- Khó kiểm tra tính đúng đắn và toàn vẹn.
- Khó quản lí nhiều người dùng cùng lúc.
- Khó bảo mật và phân quyền.
- Khó sao lưu, phục hồi dữ liệu.
🧠 Không HQTCSDL → KHÓ TẠO – KHÓ SỬA – KHÓ TÌM – KHÓ BẢO VỆ
- Định nghĩa dữ liệu → Khai báo, tạo cấu trúc, đặt ràng buộc.
- Cập nhật và truy xuất dữ liệu → Thêm, xoá, sửa, tìm kiếm, khai thác.
- Bảo mật và an toàn → Phân quyền, kiểm soát truy cập, xử lí đồng thời, sao lưu và phục hồi.
🧠 ĐỊNH – CẬP/TRUY – BẢO
2. HỆ CƠ SỞ DỮ LIỆU
Khi lên mạng tra cứu điểm thi vào lớp 10, người dùng thường chỉ cần nhập số báo danh nhưng vẫn nhận được đầy đủ thông tin.
Ngoài CSDL điểm thi, hệ thống cần có những gì để cung cấp thông tin?
Đáp án: Cần có: CSDL điểm thi + HQTCSDL để quản lí CSDL + Phần mềm ứng dụng để giao tiếp với người dùng và khai thác dữ liệu.
Phần chủ (Server)
- Tính toán, xử lí dữ liệu.
- Kiểm tra tính toàn vẹn.
- Xử lí các yêu cầu của người dùng.
Phần khách (Client)
- Giao tiếp với người dùng.
- Nhận và gửi yêu cầu đến phần chủ.
- Hiển thị kết quả.
🧠 KHÁCH = GIAO TIẾP | CHỦ = XỬ LÍ
Hệ CSDL là gì?
Hệ CSDL bao gồm: CSDL + HQTCSDL + các phần mềm ứng dụng khai thác CSDL.
🧠 HỆ CSDL = CSDL + HQTCSDL + PM ỨNG DỤNG
3. HỆ CSDL TẬP TRUNG VÀ PHÂN TÁN
Hệ CSDL tập trung là hệ CSDL mà CSDL được lưu trữ tập trung trên một máy tính hoặc một hệ thống máy tính, được quản lí bởi một HQTCSDL.
Ví dụ: CSDL của một trường học được lưu trữ trên một máy chủ và các máy khác truy cập vào máy chủ đó.
🧠 TẬP TRUNG = DỮ LIỆU TẬP TRUNG MỘT NƠI
Cơ sở dữ liệu phân tán là tập hợp dữ liệu được phân tán trên các trạm khác nhau của một mạng máy tính. Dữ liệu được lưu tại nhiều nơi nhưng vẫn tạo thành một CSDL thống nhất.
Hai loại ứng dụng:
- Ứng dụng cục bộ: Chạy tại một trạm và chỉ sử dụng dữ liệu cục bộ.
- Ứng dụng phân tán: Có thể sử dụng dữ liệu tại nhiều trạm khác nhau.
🧠 PHÂN TÁN = NHIỀU NƠI + KẾT NỐI MẠNG + MỘT HỆ THỐNG
| Tiêu chí | CSDL tập trung | CSDL phân tán |
|---|---|---|
| Vị trí dữ liệu | Một nơi | Nhiều nơi |
| Kết nối | Đơn giản hơn | Cần mạng kết nối |
| Quản lí | Dễ hơn | Phức tạp hơn |
| Chi phí duy trì | Thấp hơn | Cao hơn |
| Khả năng mở rộng | Hạn chế | Cao |
| Độ sẵn sàng | Phụ thuộc máy chủ | Cao hơn |
Ưu điểm CSDL phân tán
- Dễ dàng mở rộng.
- Tính sẵn sàng và độ tin cậy cao.
- Phù hợp tổ chức nhiều đơn vị.
Nhược điểm CSDL phân tán
- Thiết kế và triển khai phức tạp.
- Khó bảo đảm tính nhất quán.
- Khó bảo mật, chi phí cao.
🧠 PHÂN TÁN: MẠNH Ở MỞ RỘNG – KHÓ Ở QUẢN LÍ
📝 LUYỆN TẬP
Nhóm 1 – Định nghĩa: Khai báo CSDL, tạo cấu trúc, sửa đổi cấu trúc, thiết lập ràng buộc toàn vẹn.
Nhóm 2 – Cập nhật và truy xuất: Thêm, xóa, sửa dữ liệu, tìm kiếm, truy xuất, thống kê, lập báo cáo.
Nhóm 3 – Bảo mật và an toàn: Phân quyền, kiểm soát truy cập, quản lí giao dịch đồng thời, sao lưu, phục hồi dữ liệu.
🧠 ĐỊNH → CẬP/TRUY → BẢO
Điểm mạnh: Dễ mở rộng, tính sẵn sàng cao, độ tin cậy cao, phù hợp tổ chức nhiều cơ sở.
Điểm yếu: Thiết kế phức tạp, quản lí khó, bảo mật khó, chi phí duy trì cao, khó bảo đảm tính nhất quán.
🧠 PHÂN TÁN: + MỞ RỘNG, + SẴN SÀNG, + TIN CẬY; nhưng – PHỨC TẠP, – TỐN CHI PHÍ.
🔎 VẬN DỤNG
Ví dụ: Hệ thống quản lí thư viện
- CSDL: Thông tin sách, độc giả, mượn/trả.
- HQTCSDL: Phần mềm quản lí CSDL thư viện.
- PM ứng dụng: Phần mềm nhập sách, tìm kiếm sách, quản lí mượn/trả, lập báo cáo.
- Người dùng: Nhân viên thư viện, học sinh/giáo viên.
🧠 HỆ CSDL = DỮ LIỆU + QUẢN TRỊ + ỨNG DỤNG + NGƯỜI DÙNG
• MySQL
• Oracle Database
• Microsoft SQL Server
• PostgreSQL
• IBM Db2
• Microsoft Access
🧠 SƠ ĐỒ NHỚ TOÀN BÀI
🔑 CÔNG THỨC NHỚ
⭐ CÂU THẦN CHÚ CUỐI BÀI
- HQTCSDL là gì? Phần mềm tạo, sửa, tìm, bảo vệ CSDL.
- 3 nhóm chức năng? ĐỊNH – CẬP/TRUY – BẢO.
- Hệ CSDL gồm gì? CSDL + HQTCSDL + PM Ứng dụng.
- Tập trung? 1 NƠI.
- Phân tán? NHIỀU NƠI + MẠNG.
🎯 Câu thần chú
"HQTCSDL tạo, sửa, tìm, bảo;
Hệ CSDL gồm dữ liệu, quản trị, ứng dụng;
Tập trung một nơi, phân tán nhiều nơi."
