PHẦN I. ÔN TẬP THEO CHỦ ĐỀ
CHỦ ĐỀ D. ĐẠO ĐỨC, PHÁP LUẬT VÀ VĂN HÓA TRONG MÔI TRƯỜNG SỐ
Giao tiếp trong không gian mạng – Thể hiện tính nhân văn trong môi trường số
1. YÊU CẦU CẦN ĐẠT
- Phân tích được ưu và nhược điểm về giao tiếp trong thế giới ảo.
- Phân tích được tính nhân văn trong ứng xử ở một số tình huống tham gia thế giới ảo.
Bổ sung (thi TN THPT):
- Hiểu được vai trò của giao tiếp trong môi trường số đối với học tập, làm việc và cuộc sống.
- Nhận biết các hành vi giao tiếp đúng chuẩn mực trên không gian mạng.
- Biết vận dụng các nguyên tắc ứng xử văn minh khi sử dụng Internet và mạng xã hội.
- Có ý thức bảo vệ thông tin cá nhân, quyền riêng tư và tôn trọng người khác trong môi trường số.
2. KIẾN THỨC TRỌNG TÂM
2.1. Giao tiếp trong không gian mạng
a. Khái niệm không gian mạng
Không gian mạng là môi trường mạng do hệ thống thông tin tạo ra, bao gồm hạ tầng thông tin, hệ thống phần mềm, cơ sở dữ liệu và nội dung thông tin, trong đó con người có thể thực hiện các hoạt động như trao đổi thông tin, giao tiếp, học tập, làm việc, giải trí và giao dịch.
Vai trò của không gian mạng (Bổ sung)
- Kết nối con người trên phạm vi toàn cầu.
- Hỗ trợ học tập trực tuyến.
- Hỗ trợ làm việc từ xa.
- Chia sẻ tri thức và tài nguyên.
- Mua bán, thanh toán trực tuyến.
- Giải trí và giao lưu.
Một số hình thức giao tiếp trong không gian mạng
- Tin nhắn
- Mạng xã hội
- Diễn đàn
- Hội nghị trực tuyến
- Video call
- Livestream
- Chat nhóm
b. Ưu điểm và nhược điểm
Một số ưu điểm khác
- Dễ lưu trữ và tìm kiếm thông tin.
- Hỗ trợ cộng tác nhóm từ xa.
- Tiếp cận kiến thức nhanh chóng.
- Chia sẻ tài liệu thuận tiện.
Một số nhược điểm khác
- Tin giả (Fake News).
- Bạo lực mạng (Cyberbullying).
- Lừa đảo trực tuyến.
- Nghiện mạng xã hội.
- Phát tán mã độc.
- Đánh cắp tài khoản.
- Xâm phạm bản quyền.
Biện pháp hạn chế nhược điểm
- Xác minh thông tin trước khi chia sẻ.
- Đặt mật khẩu mạnh.
- Bật xác thực hai bước (2FA).
- Không chia sẻ thông tin cá nhân.
- Không nhấp vào liên kết lạ.
- Cập nhật phần mềm thường xuyên.
- Báo cáo nội dung xấu, độc hại.
2.2. Thể hiện tính nhân văn trong không gian mạng
a. Ứng xử nhân văn khi giao tiếp trong không gian mạng
- Tôn trọng: Tôn trọng quyền riêng tư, danh dự và không phân biệt đối xử trên không gian mạng.
- Lịch sự: Giao tiếp nhẹ nhàng, đúng mực, tránh lời lẽ xúc phạm hoặc kích động.
- Thấu hiểu: Đồng cảm và hiểu hoàn cảnh, cảm xúc người khác.
- Hỗ trợ: Luôn sẵn lòng giúp đỡ người gặp khó khăn khi sử dụng mạng.
Nguyên tắc ứng xử trên không gian mạng (Bổ sung)
- Tôn trọng pháp luật.
- Tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ.
- Tôn trọng quyền riêng tư.
- Không phát tán thông tin sai sự thật.
- Không xúc phạm danh dự, nhân phẩm người khác.
- Không kích động bạo lực, thù hận.
- Chịu trách nhiệm về nội dung mình đăng tải.
Những hành vi nên khuyến khích
- Chia sẻ thông tin tích cực.
- Giúp đỡ cộng đồng.
- Lan tỏa giá trị tốt đẹp.
- Góp ý mang tính xây dựng.
- Báo cáo tài khoản giả mạo.
- Hỗ trợ người mới sử dụng Internet.
b. Một số hành vi cần thực hiện để ứng xử nhân văn
- Tự kiểm tra hành vi: Xem lại lời nói, bình luận trước khi đăng tải.
- Bình tĩnh lắng nghe: Tôn trọng ý kiến người khác, không vội vàng phán xét.
- Học cách xử lý tình huống: Giữ bình tĩnh, tránh tranh cãi gay gắt.
- Cẩn trọng với ngôn từ: Không dùng lời lẽ xúc phạm, phân biệt đối xử.
- Đối xử như mình muốn được đối xử: Cư xử văn minh, tôn trọng người khác.
Những hành vi cần tránh (Bổ sung)
- Đăng tin giả.
- Chia sẻ thông tin chưa kiểm chứng.
- Mạo danh người khác.
- Bình luận xúc phạm.
- Spam.
- Quảng cáo trái phép.
- Công khai thông tin cá nhân của người khác.
- Vi phạm bản quyền.
- Kích động bạo lực.
- Phân biệt đối xử.
c. Tình huống cụ thể cần lưu ý
- Trên diễn đàn: Trao đổi lịch sự, tránh xúc phạm người khác.
- Tham gia thảo luận mạng xã hội: Biết lắng nghe, tránh bình luận tiêu cực.
- Nhắn tin, bình luận: Suy nghĩ trước khi đăng, không chia sẻ thông tin sai lệch.
- Trò chuyện qua video: Giữ thái độ đúng mực, tránh lời nói hay hành vi phản cảm.
- Chia sẻ thông tin: Kiểm tra độ chính xác và tránh xâm phạm quyền riêng tư.
Một số tình huống thường gặp trong đề thi (Bổ sung)
Tình huống 1: Nhận được một bài viết chưa rõ nguồn gốc.
- → Không chia sẻ ngay.
- → Kiểm tra nguồn tin trước.
Tình huống 2: Bị người khác bình luận xúc phạm.
- → Giữ bình tĩnh.
- → Không đáp trả bằng lời lẽ xúc phạm.
- → Báo cáo quản trị viên nếu cần.
Tình huống 3: Nhận được đường liên kết lạ.
- → Không mở ngay.
- → Kiểm tra người gửi.
- → Quét virus nếu cần.
Tình huống 4: Bạn bè đăng ảnh của mình khi chưa xin phép.
- → Trao đổi lịch sự.
- → Yêu cầu gỡ ảnh nếu ảnh hưởng quyền riêng tư.
Tình huống 5: Được yêu cầu cung cấp mật khẩu.
- → Tuyệt đối không cung cấp.
- → Đổi mật khẩu nếu nghi ngờ bị lộ.
GHI NHỚ (TRỌNG TÂM THI TN THPT)
- Không gian mạng là môi trường số phục vụ giao tiếp, học tập, làm việc và giải trí.
- Giao tiếp trực tuyến giúp tiết kiệm thời gian, chi phí và mở rộng kết nối nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ về bảo mật, quyền riêng tư và tin giả.
- Khi giao tiếp trên mạng cần tôn trọng, lịch sự, thấu hiểu và hỗ trợ người khác.
- Không đăng tải hoặc chia sẻ thông tin sai sự thật, nội dung xúc phạm, kích động hoặc vi phạm pháp luật.
- Luôn kiểm chứng thông tin trước khi chia sẻ và bảo vệ thông tin cá nhân.
- Tuân thủ các quy định của pháp luật và chuẩn mực đạo đức khi tham gia môi trường số.
- Mỗi cá nhân phải chịu trách nhiệm về mọi nội dung mình đăng tải trên Internet.
Chủ đề:
Ôn Tập Thi TN THPT
