Slide 1/9

🔀🤔💡

BÀI 19: CÂU LỆNH RẼ NHÁNH IF

"Điều khiển luồng chương trình với câu lệnh if"

Tin học 10 | Lập trình cơ bản

Slide 2/9

🎯 A. YÊU CẦU CẦN ĐẠT

• Hiểu phép toán logic

  Hiểu và trình bày được các phép toán với kiểu dữ liệu logic trong Python.

• Sử dụng câu lệnh if

  Biết cách sử dụng lệnh rẽ nhánh if để kiểm soát luồng điều khiển trong chương trình.

• Ứng dụng câu lệnh if

  Ứng dụng câu lệnh if để viết các chương trình đơn giản xử lý điều kiện.

• Xây dựng chương trình có điều kiện

  Thực hiện được các chương trình có sử dụng cấu trúc rẽ nhánh if-else.

Slide 3/9

🔍 1. BIỂU THỨC LOGIC TRONG PYTHON

Định nghĩa:
Biểu thức logic là những biểu thức có thể nhận một trong hai giá trị: True (đúng) hoặc False (sai).

📋 Các phép so sánh trong Python:

Phép toán	Ý nghĩa	Ví dụ
<	Nhỏ hơn	5 < 10 → True
>	Lớn hơn	8 > 3 → True
==	Bằng nhau	7 == 7 → True
<=	Nhỏ hơn hoặc bằng	4 <= 4 → True
>=	Lớn hơn hoặc bằng	6 >= 5 → True
!=	Khác nhau	9 != 2 → True

🔗 Các phép toán logic:

🤝

and (và)

Trả về True khi cả hai điều kiện đều đúng.
True and True → True

🔄

or (hoặc)

Trả về True khi ít nhất một điều kiện đúng.
True or False → True

🚫

not (phủ định)

Đảo ngược giá trị logic.
not True → False

📊 Bảng chân trị các phép toán logic:

🤝 Phép AND

A	B	A and B
True	True	True
True	False	False
False	True	False
False	False	False

Quy tắc: Chỉ True khi cả hai đều True

🔄 Phép OR

A	B	A or B
True	True	True
True	False	True
False	True	True
False	False	False

Quy tắc: True khi ít nhất một True

🚫 Phép NOT

A	not A
True	False
False	True

Quy tắc: Đảo ngược giá trị

🎯 Thứ tự ưu tiên các phép toán:

1️⃣

Phép so sánh
<, >, ==, !=, <=, >=

2️⃣

not
Phủ định

3️⃣

and
Phép và

4️⃣

or
Phép hoặc

📝 Ví dụ thực tế với thứ tự ưu tiên:

# Ví dụ 1: Thứ tự ưu tiên

x, y, z = 10, 5, 9

kq1 = x > y and z < 15 or x == 5

# Thực hiện: (10 > 5) and (9 < 15) or (10 == 5)

# = True and True or False = True or False = True

# Ví dụ 2: Sử dụng dấu ngoặc

kq2 = x > y and (z < 15 or x == 5)

# Thực hiện: (10 > 5) and ((9 < 15) or (10 == 5))

# = True and (True or False) = True and True = True

# Ví dụ 3: Phép not

kq3 = not x > y and z < 15

# Thực hiện: not (10 > 5) and (9 < 15)

# = not True and True = False and True = False

🔍 Ví dụ ứng dụng thực tế:

🎓 Kiểm tra điều kiện học bổng

diem_tb = 8.5

diem_rl = 85

co_hoc_bong = diem_tb >= 8.0 and diem_rl >= 80

# Kết quả: True

🚗 Kiểm tra điều kiện lái xe

tuoi = 20

co_bang_lai = True

co_the_lai = tuoi >= 18 and co_bang_lai

# Kết quả: True

Lưu ý quan trọng:
• Sử dụng dấu ngoặc () để làm rõ thứ tự thực hiện
• Phép so sánh được thực hiện trước phép logic
• not có độ ưu tiên cao hơn and và or
• and có độ ưu tiên cao hơn or
• Khi không chắc chắn, hãy sử dụng dấu ngoặc để tránh nhầm lẫn

Slide 4/9

💪 BÀI TẬP CỦNG CỐ: BIỂU THỨC LOGIC

🎯 Hãy dự đoán kết quả của các biểu thức logic sau:

📝 Bài 1: Các phép so sánh cơ bản

5 > 3

Kết quả = ?

10 == 10

Kết quả = ?

7 != 8

Kết quả = ?

✅ Đáp án:
• 5 > 3 → True (5 lớn hơn 3)
• 10 == 10 → True (10 bằng 10)
• 7 != 8 → True (7 khác 8)

🧠 Bài 2: Các phép toán logic

True and False

Kết quả = ?

True or False

Kết quả = ?

not True

Kết quả = ?

✅ Đáp án:
• True and False → False (cần cả hai đều True)
• True or False → True (chỉ cần một trong hai True)
• not True → False (đảo ngược True)

💡 Giải thích:
• and: Chỉ True khi cả hai đều True
• or: True khi ít nhất một trong hai True
• not: Đảo ngược giá trị logic

🔥 Bài 3: Biểu thức phức tạp

x = 8
y = 5
kq = (x > y) and (x % 2 == 0)

Giá trị của biến kq là gì?

🔍 Phân tích từng bước:
• x = 8, y = 5
• x > y → 8 > 5 → True
• x % 2 == 0 → 8 % 2 == 0 → 0 == 0 → True
• (x > y) and (x % 2 == 0) → True and True → True

✅ Kết quả: kq = True

🎯 Thứ tự ưu tiên các phép toán:
1. Phép so sánh: <, >, ==, !=, <=, >=
2. not (phủ định)
3. and (và)
4. or (hoặc)

"Biểu thức logic - Nền tảng của câu lệnh if!" 🔍

Slide 5/9

🔀 2. CÂU LỆNH IF DẠNG THIẾU

🎯 MÔ HÌNH MÔ PHỎNG SƠ ĐỒ KHỐI

🚀 BẮT ĐẦU

🤔 ĐIỀU KIỆN
n > 0

?

✅ TRUE

📝 THỰC THI
print("Số dương")

❌ FALSE

⏭️ BỎ QUA
Không làm gì

🏁 KẾT THÚC

🎮 Thử nghiệm với các giá trị khác nhau:

Công dụng:
Câu lệnh if dạng thiếu chỉ thực thi khối lệnh khi điều kiện đúng (True). Nếu điều kiện sai (False), chương trình bỏ qua khối lệnh.

📝 Cú pháp:

if <điều kiện>:

<khối lệnh>

📝 Ví dụ thực tế:

n = int(input("Nhập một số: "))

if n > 0:

print("Số bạn nhập là số dương")

Lưu ý về thụt lề:
• Python sử dụng thụt lề (thường là 4 dấu cách) để xác định khối lệnh
• Tất cả các lệnh trong khối if phải có cùng mức thụt lề
• Thiếu thụt lề sẽ gây lỗi cú pháp

Slide 6/9

🔄 3. CÂU LỆNH IF DẠNG ĐỦ (IF-ELSE)

🎯 MÔ HÌNH MÔ PHỎNG IF-ELSE

🚀 BẮT ĐẦU

🤔 ĐIỀU KIỆN
n % 2 == 0

?

✅ TRUE

📝 THỰC THI IF
print("Số chẵn")

❌ FALSE

📝 THỰC THI ELSE
print("Số lẻ")

🏁 KẾT THÚC

🎮 Thử nghiệm với các giá trị khác nhau:

Công dụng:
Câu lệnh if-else cho phép thực thi một trong hai khối lệnh: khối lệnh 1 khi điều kiện đúng, khối lệnh 2 khi điều kiện sai.

📝 Cú pháp:

if <điều kiện>:

<khối lệnh 1>

else:

<khối lệnh 2>

✅

Điều kiện đúng

Khi điều kiện trả về True, thực thi khối lệnh 1 (sau if).

❌

Điều kiện sai

Khi điều kiện trả về False, thực thi khối lệnh 2 (sau else).

🎯

Luôn có kết quả

Với if-else, chương trình luôn thực thi một trong hai khối lệnh.

📝 Ví dụ thực tế:

n = int(input("Nhập một số: "))

if n % 2 == 0:

print("Số đã nhập là số chẵn.")

else:

print("Số đã nhập là số lẻ.")

🎯 Minh họa luồng thực thi:

✅

Trường hợp 1:
Nhập: 8
Điều kiện: 8 % 2 == 0 → True
Kết quả: "Số đã nhập là số chẵn."

❌

Trường hợp 2:
Nhập: 7
Điều kiện: 7 % 2 == 0 → False
Kết quả: "Số đã nhập là số lẻ."

🔍 Ví dụ khác - Kiểm tra tuổi:

tuoi = int(input("Nhập tuổi của bạn: "))

if tuoi >= 18:

print("Bạn đã đủ tuổi trưởng thành")

else:

print("Bạn chưa đủ tuổi trưởng thành")

💡 So sánh if dạng thiếu và if-else:
• If dạng thiếu: Có thể không thực thi lệnh nào
• If-else: Luôn thực thi một trong hai khối lệnh
• Khi nào dùng if-else: Khi cần xử lý cả hai trường hợp đúng/sai

Slide 7/9

🔀 4. CÂU LỆNH IF NHIỀU NHÁNH (IF-ELIF-ELSE)

🎯 MÔ HÌNH MÔ PHỎNG IF-ELIF-ELSE

🚀 BẮT ĐẦU

🤔 ĐIỀU KIỆN 1
diem >= 9.0

✅ TRUE

📝 "Xuất sắc"

❌ FALSE - Tiếp tục

🤔 ĐIỀU KIỆN 2
diem >= 8.0

✅ TRUE

📝 "Giỏi"

❌ FALSE

📝 ELSE
"Khác"

🏁 KẾT THÚC

🎮 Thử nghiệm với các điểm số khác nhau:

Công dụng:
Câu lệnh if-elif-else cho phép kiểm tra nhiều điều kiện khác nhau và thực thi khối lệnh tương ứng.

📝 Cú pháp:

if <điều kiện 1>:

<khối lệnh 1>

elif <điều kiện 2>:

<khối lệnh 2>

else:

<khối lệnh 3>

📝 Ví dụ thực tế - Tính tiền điện:

k = float(input("Nhập số kWh tiêu thụ điện: "))

if k <= 50:

t = k * 1.678

elif k <= 100:

t = 50 * 1.678 + (k - 50) * 1.734

else:

t = 50 * 1.678 + 50 * 1.734 + (k - 100) * 2.014

print("Số tiền điện phải trả là:", round(t), "nghìn đồng")

🎯 Minh họa bảng giá điện:

Mức tiêu thụ (kWh)	Giá (nghìn đồng/kWh)	Điều kiện
0 - 50	1.678	k <= 50
51 - 100	1.734	k <= 100
Trên 100	2.014	k > 100

🔍 Ví dụ khác - Xếp loại học lực:

diem = float(input("Nhập điểm trung bình: "))

if diem >= 9.0:

print("Học lực: Xuất sắc")

elif diem >= 8.0:

print("Học lực: Giỏi")

elif diem >= 6.5:

print("Học lực: Khá")

elif diem >= 5.0:

print("Học lực: Trung bình")

else:

print("Học lực: Yếu")

💡 Lưu ý về if-elif-else:
• Chỉ thực thi một khối lệnh duy nhất
• Kiểm tra điều kiện từ trên xuống dưới
• Khi gặp điều kiện đúng đầu tiên, bỏ qua các điều kiện còn lại
• else là tùy chọn, xử lý trường hợp không thỏa mãn điều kiện nào

Slide 8/9

💻 5. BÀI TẬP THỰC HÀNH

🎯 Thực hành viết chương trình với câu lệnh if:

🔸 Bài 1: Kiểm Tra Số Chẵn, Lẻ

✅ Yêu cầu: Viết chương trình nhập một số nguyên từ bàn phím và kiểm tra xem số đó là chẵn hay lẻ.
📌 Hướng dẫn:
• Sử dụng input() để nhập số
• Chuyển đổi sang kiểu int
• Sử dụng phép chia lấy dư % để kiểm tra
• Dùng câu lệnh if-else để phân loại

📌 Code mẫu:

# Nhập số tự nhiên từ người dùng

n = int(input("Nhập số tự nhiên n: "))

# Kiểm tra số chẵn hay lẻ

if n % 2 == 0:

print("Số đã nhập là số chẵn.")

else:

print("Số đã nhập là số lẻ.")

🎯 Ví dụ chạy chương trình:

Trường hợp 1:
Nhập số tự nhiên n: 8
Số đã nhập là số chẵn.

Trường hợp 2:
Nhập số tự nhiên n: 7
Số đã nhập là số lẻ.

🔸 Bài 2: Tính Tiền Điện

✅ Yêu cầu: Viết chương trình nhập số kWh điện tiêu thụ và tính số tiền điện phải trả theo bảng giá lũy kế.
📌 Bảng giá:
• 0-50 kWh: 1.678 nghìn đồng/kWh
• 51-100 kWh: 1.734 nghìn đồng/kWh
• Trên 100 kWh: 2.014 nghìn đồng/kWh
📌 Hướng dẫn: Sử dụng if-elif-else

📌 Code mẫu:

# Nhập số kWh tiêu thụ điện

k = float(input("Nhập số kWh tiêu thụ điện: "))

# Tính tiền điện theo bảng giá lũy kế

if k <= 50:

t = k * 1.678

elif k <= 100:

t = 50 * 1.678 + (k - 50) * 1.734

else:

t = 50 * 1.678 + 50 * 1.734 + (k - 100) * 2.014

# Hiển thị kết quả

print("Số tiền điện phải trả là:", round(t), "nghìn đồng")

🎯 Ví dụ chạy chương trình:

Nhập số kWh tiêu thụ điện: 120
Số tiền điện phải trả là: 211 nghìn đồng

Giải thích:
• 50 kWh đầu: 50 × 1.678 = 83.9
• 50 kWh tiếp: 50 × 1.734 = 86.7
• 20 kWh cuối: 20 × 2.014 = 40.28
• Tổng: 83.9 + 86.7 + 40.28 = 210.88 ≈ 211

🎯 Quy trình giải bài tập với câu lệnh if:
• Bước 1: Phân tích bài toán, xác định điều kiện
• Bước 2: Nhập dữ liệu cần thiết
• Bước 3: Viết biểu thức logic kiểm tra điều kiện
• Bước 4: Sử dụng if/if-else/if-elif-else phù hợp
• Bước 5: Kiểm tra và hiển thị kết quả

"Câu lệnh if - Trái tim của lập trình!" 🔀💡

Slide 9/9

🔀🤔💡

THÀNH THẠO CÂU LỆNH RẼ NHÁNH IF

"Câu lệnh if giúp chương trình có thể đưa ra quyết định thông minh."

🔀🧠

"Với câu lệnh if, chương trình trở nên linh hoạt và thông minh hơn!"

🚀✨

🎯 Những gì đã học hôm nay:

🔍

Biểu thức logic
True/False, and/or/not

🔀

Câu lệnh if
Rẽ nhánh điều kiện

🔄

If-else
Xử lý hai trường hợp

🌟

If-elif-else
Nhiều điều kiện

💡 Ứng dụng thực tế:

🔢

Kiểm tra số chẵn/lẻ
Phân loại dữ liệu

💰

Tính tiền điện
Bảng giá lũy kế

🎓

Xếp loại học lực
Phân hạng theo điểm

Hãy thực hành viết chương trình có điều kiện! 🎓✨

1 / 9