SAU BÀI HỌC NÀY EM SẼ:
- Nhận biết và phòng tránh một số dạng lừa đảo trên không gian số.
- Biết cách giao tiếp và ứng xử phù hợp trong môi trường số.
1. NHẬN BIẾT VÀ PHÒNG TRÁNH MỘT SỐ DẠNG LỪA ĐẢO TRÊN KHÔNG GIAN SỐ
HÃY CHẬM LẠI → KIỂM TRA NGAY → DỪNG LẠI, KHÔNG GỬI
- Hãy chậm lại: Không vội tin hoặc thực hiện ngay yêu cầu bất thường.
- Kiểm tra ngay: Xác minh thông tin qua cơ quan, tổ chức hoặc nguồn phù hợp.
- Dừng lại, không gửi: Không chuyển tiền hoặc cung cấp thông tin khi chưa xác minh.
Kẻ lừa đảo giả làm người hỗ trợ kĩ thuật, yêu cầu cung cấp thông tin hoặc thực hiện thao tác bất thường.
- Chậm lại: Đặt câu hỏi khi thông báo có vẻ rất khẩn cấp.
- Kiểm tra ngay: Tìm kiếm tên công ty hoặc số điện thoại kèm từ khóa "lừa đảo", "khiếu nại".
- Dừng lại, không gửi: Không cung cấp thông tin hay thực hiện thanh toán theo yêu cầu đáng ngờ.
Ví dụ: thông báo trúng thưởng, nhận giải hoặc được hưởng một khoản tiền.
- Chậm lại: Hỏi người hiểu biết để kiểm tra thông tin.
- Kiểm tra ngay: Tìm hiểu thêm về giải thưởng hoặc chương trình.
- Dừng lại, không gửi: Không trả phí trước để nhận thưởng; không cung cấp tiền cho người tự nhận là người trao giải.
Ví dụ: thông báo một người thân gặp vấn đề hoặc yêu cầu chuyển tiền khẩn cấp.
- Chậm lại: Đặt câu hỏi để làm rõ vấn đề.
- Kiểm tra ngay: Liên hệ trực tiếp với tổ chức hoặc người liên quan để xác minh.
- Dừng lại, không gửi: Không thực hiện giao dịch bất thường hoặc chuyển tiền nhanh khi chưa kiểm tra.
Kẻ lừa đảo tạo website giả mạo các trang thương mại điện tử phổ biến để dụ người dùng mua hàng hoặc cung cấp thông tin.
- Chậm lại: Không vội trả lời yêu cầu cung cấp thông tin tài khoản, mật khẩu, mã OTP hoặc thông tin thẻ.
- Kiểm tra ngay: Kiểm tra liên kết, nội dung trang, cách trình bày và đánh giá của người dùng.
- Dừng lại, không gửi: Không thanh toán khi chưa xác minh; ưu tiên phương thức thanh toán và kênh uy tín.
Đối tượng xấu đăng tin việc làm tại nhà, học bổng, cuộc thi hoặc cơ hội kiếm tiền hấp dẫn để thu phí, lấy thông tin hoặc dụ học sinh tham gia nhóm kín.
- Chậm lại: Cảnh giác với lời hứa thu nhập cao, trúng tuyển dễ dàng hoặc yêu cầu nộp phí gấp.
- Kiểm tra ngay: Xác minh đơn vị tổ chức qua website, số điện thoại và kênh chính thức.
- Dừng lại, không gửi: Không nộp phí, gửi giấy tờ tùy thân, mã OTP hoặc thông tin tài khoản cho người lạ.
Kẻ lừa đảo chiếm đoạt tài khoản hoặc dùng số điện thoại lạ để giả danh người quen, yêu cầu chuyển tiền, nhận mã xác minh hoặc giữ bí mật.
- Chậm lại: Không làm theo yêu cầu chỉ vì tin nhắn có vẻ quen thuộc hoặc khẩn cấp.
- Kiểm tra ngay: Gọi lại bằng số điện thoại đã lưu hoặc xác minh qua một kênh khác.
- Dừng lại, không gửi: Không chuyển tiền và không cung cấp mã OTP, mật khẩu hay mã đăng nhập.
Mã QR, đường link được gửi qua tin nhắn, mạng xã hội hoặc dán tại nơi công cộng có thể dẫn đến trang giả mạo hoặc tải nội dung nguy hiểm.
- Chậm lại: Không quét mã hoặc bấm liên kết chỉ vì được thúc giục nhận quà, hoàn tiền hay cập nhật tài khoản.
- Kiểm tra ngay: Xem kỹ địa chỉ trang và hỏi người gửi qua kênh đáng tin cậy.
- Dừng lại, không gửi: Thoát khỏi trang nếu bị yêu cầu đăng nhập, tải ứng dụng lạ hoặc cung cấp thông tin nhạy cảm.
Người bán giả đăng hàng giá rẻ, vé sự kiện hoặc tài khoản game để yêu cầu đặt cọc rồi chặn liên lạc, giao hàng giả hoặc không giao hàng.
- Chậm lại: Cảnh giác với giá thấp bất thường, tài khoản mới lập hoặc lời hứa phải chuyển khoản ngay.
- Kiểm tra ngay: Xem lịch sử người bán, đánh giá, hình ảnh và chính sách giao dịch.
- Dừng lại, không gửi: Không đặt cọc ngoài nền tảng uy tín; trao đổi với cha mẹ hoặc thầy cô trước khi mua.
Kẻ lừa đảo đăng tin tuyển dụng hoặc mời làm cộng tác viên với thu nhập hấp dẫn, sau đó yêu cầu nộp phí, đặt cọc hoặc chuyển tiền để “mở nhiệm vụ”.
- Chậm lại: Cảnh giác với công việc thu nhập cao nhưng không cần kinh nghiệm hoặc yêu cầu chuyển tiền ngay.
- Kiểm tra ngay: Xác minh công ty, địa chỉ, người tuyển dụng và thông tin tuyển dụng qua kênh chính thức.
- Dừng lại, không gửi: Không nộp phí, đặt cọc hoặc cung cấp thông tin tài khoản cho người chưa được xác minh.
Đối tượng xấu giả danh cơ quan nhà nước, ngân hàng hoặc nhân viên giao hàng để yêu cầu cung cấp mã OTP, truy cập đường link hoặc chuyển khoản.
- Chậm lại: Không làm theo yêu cầu khẩn cấp chỉ vì người gọi tự nhận là đơn vị quen thuộc.
- Kiểm tra ngay: Gọi lại số điện thoại chính thức của cơ quan, ngân hàng hoặc đơn vị giao hàng để xác minh.
- Dừng lại, không gửi: Không cung cấp mật khẩu, mã OTP hoặc chuyển tiền theo hướng dẫn từ cuộc gọi, tin nhắn đáng ngờ.
2. GIAO TIẾP VÀ ỨNG XỬ TRONG MÔI TRƯỜNG SỐ
1. Tôn trọng, tuân thủ pháp luật: Tuân thủ pháp luật Việt Nam, tôn trọng quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức.
2. Lành mạnh: Hành vi, ứng xử trên mạng xã hội phải phù hợp với các giá trị đạo đức, văn hóa truyền thống tốt đẹp.
3. An toàn, bảo mật thông tin: Tuân thủ các quy định về an toàn và bảo mật thông tin cá nhân và tổ chức.
4. Trách nhiệm: Chủ động phối hợp, hợp tác với cơ quan chức năng để xử lí hành vi, nội dung thông tin vi phạm pháp luật.
- Tìm hiểu và tuân thủ các điều khoản hướng dẫn sử dụng dịch vụ mạng xã hội.
- Tuyên truyền và tham gia hoạt động sử dụng mạng xã hội an toàn, lành mạnh, văn minh.
- Chia sẻ thông tin chính thống, thông tin tích cực.
- Quảng bá hình ảnh tốt đẹp của con người Việt Nam.
- Quản lí, bảo mật thông tin cá nhân và thông báo kịp thời cho cơ quan chức năng khi phát hiện hành vi vi phạm.
- Đăng tải nội dung vi phạm pháp luật.
- Sử dụng từ ngữ gây thù hận, kích động bạo lực.
- Sử dụng ngôn ngữ phản cảm, vô văn hóa.
- Tung tin giả, sai sự thật hoặc xúc phạm cá nhân, tổ chức.
- Quảng cáo, kinh doanh dịch vụ trái phép.
📝 LUYỆN TẬP
- A. Chuyển tiền ngay để nhận thưởng.
- B. Gửi thêm thông tin cá nhân để xác nhận.
- C. Chậm lại, kiểm tra thông tin và không gửi tiền khi chưa xác minh.
- D. Chuyển tiền một phần để kiểm tra.
Đáp án: C
- A. Thực hiện ngay vì người đó là nhân viên hỗ trợ.
- B. Hãy chậm lại và kiểm tra thông tin trước khi thực hiện.
- C. Gửi thông tin theo yêu cầu.
- D. Chuyển tiền để được hỗ trợ.
Đáp án: B
- A. Thanh toán ngay để tránh mất cơ hội.
- B. Kiểm tra website và thông tin trước khi giao dịch.
- C. Gửi thông tin tài khoản để xác nhận.
- D. Chuyển tiền nhanh qua phương thức được yêu cầu.
Đáp án: B
- A. Chuyển tiền ngay.
- B. Chia sẻ thông báo cho nhiều người.
- C. Liên hệ trực tiếp với người hoặc tổ chức liên quan để kiểm tra.
- D. Cung cấp thông tin cá nhân để xác minh.
Đáp án: C
🔎 VẬN DỤNG
Gợi ý trả lời:
- Hãy chậm lại → không chuyển tiền ngay.
- Kiểm tra ngay → liên hệ trực tiếp với người thân hoặc tổ chức liên quan để xác minh.
- Dừng lại, không gửi → không thực hiện giao dịch khi thông tin chưa được kiểm tra.
Gợi ý trả lời:
- Kiểm tra liên kết.
- Kiểm tra nội dung trang.
- Kiểm tra cách trình bày.
- Xem đánh giá của người dùng.
- Không cung cấp thông tin hoặc thanh toán khi chưa xác minh.
Gợi ý trả lời:
Không vội chia sẻ; cần kiểm tra thông tin, ưu tiên thông tin chính thống và không đăng tải nội dung sai sự thật, xúc phạm cá nhân hoặc tổ chức.
⭐ BẢNG HỌC NHANH
| Nội dung | Cần nhớ |
|---|---|
| Hỗ trợ kĩ thuật | Chậm lại → Kiểm tra → Không gửi |
| Thông báo tin tốt | Kiểm tra giải thưởng → Không trả phí trước |
| Thông báo tin xấu | Xác minh trực tiếp → Không chuyển tiền vội |
| Website giả mạo | Kiểm tra liên kết, nội dung, đánh giá → Không thanh toán khi chưa xác minh |
| Tôn trọng, tuân thủ PL | Tuân thủ pháp luật, tôn trọng người khác |
| Lành mạnh | Ứng xử phù hợp đạo đức, văn hóa |
| An toàn, bảo mật | Bảo vệ thông tin cá nhân và tổ chức |
| Trách nhiệm | Phối hợp xử lí hành vi vi phạm |
| Nên làm | Chia sẻ thông tin chính thống, tích cực |
| Không nên làm | Tin giả, nội dung vi phạm, kích động, xúc phạm |
🔑 CÔNG THỨC NHỚ
🔑 LỪA ĐẢO:
HÃY CHẬM LẠI → KIỂM TRA NGAY → DỪNG LẠI, KHÔNG GỬI
🔑 ỨNG XỬ MÔI TRƯỜNG SỐ:
TÔN TRỌNG → LÀNH MẠNH → AN TOÀN → TRÁCH NHIỆM
