A. Yêu cầu cần đạt
Nhận biết những nguy cơ và tác hại khi tham gia internet một cách bất cẩn
Biết cách phòng tránh tác hại và bảo vệ dữ liệu cá nhân
Nhận diện các phần mềm độc hại và biện pháp phòng chống
B. Nội dung bài học – 1. Một số nguy cơ trên mạng
Tin tức sai lệch, tin xấu độc gây hiểu nhầm. Cần kiểm chứng nguồn tin trước khi chia sẻ.
- Kiểm chứng nguồn tin: Chỉ tiếp nhận từ trang web chính thống, đối chiếu nhiều nguồn
- Kiểm tra tác giả và thời gian đăng tải, tránh tin không rõ nguồn gốc
- Không chia sẻ cảm tính, tránh bị dẫn dắt bởi tiêu đề giật gân
- Báo cáo thông tin sai lệch đến nền tảng mạng xã hội hoặc cơ quan chức năng
Giả danh ngân hàng, tổ chức, người nổi tiếng để chiếm đoạt thông tin và tài sản.
- Không đăng tải số CMND/CCCD, số tài khoản, không chia sẻ mã OTP, mật khẩu
- Cảnh giác email/tin nhắn bất thường, không click link lạ, không tải tập tin không rõ nguồn
- Sử dụng xác thực 2 lớp (2FA) cho tài khoản ngân hàng, mạng xã hội
- Nếu nghi ngờ bị lừa, báo ngay ngân hàng, cơ quan chức năng hoặc đường dây nóng 113
Không ghi chép thông tin cá nhân ở nơi người khác có thể đọc
Sử dụng mật khẩu mạnh, thay đổi thường xuyên, giữ máy tính không bị nhiễm phần mềm gián điệp
Cẩn trọng khi truy cập wifi công cộng vì hầu hết không mã hoá thông tin khi truyền
Bắt nạt trên mạng ảnh hưởng nghiêm trọng đến tâm lý: xảy ra dai dẳng, kẻ bắt nạt ẩn danh, số người theo dõi đông gây áp lực nặng nề, dẫn đến trầm cảm.
- Không nên kết bạn dễ dãi qua mạng
- Không trả lời, không tranh luận với kẻ bắt nạt trên diễn đàn
- Lưu giữ tất cả bằng chứng, chia sẻ với bố mẹ hoặc thầy cô
- Khi sự việc nghiêm trọng, báo cho cơ quan công an kèm bằng chứng
- Đặt thời gian biểu sử dụng Internet hợp lý, tránh kéo dài không kiểm soát
- Sử dụng ứng dụng giới hạn thời gian: Digital Wellbeing, Screen Time
- Tăng cường hoạt động ngoại khoá, thể thao, đọc sách, gặp bạn bè ngoài đời
- Đặt mục tiêu cá nhân ngoài môi trường mạng
- Tạo không gian sinh hoạt tách biệt thiết bị: không dùng điện thoại khi ăn, trước khi ngủ
- Trao đổi, chia sẻ với người thân khi thấy bản thân lệ thuộc vào Internet
2. Phần mềm độc hại
Gắn vào tập tin, lây lan khi tập tin được chạy. Phá hoại dữ liệu và hệ thống.
Lợi dụng lỗ hổng bảo mật để tự lây lan qua mạng mà không cần tập tin đính kèm.
Giả dạng phần mềm hữu ích, lừa người dùng cài đặt rồi mở "cửa sau" trên máy tính.
- Cẩn thận khi tải tập tin, chỉ tải từ nguồn uy tín
- Không nhấp vào liên kết lạ, email đáng ngờ
- Sử dụng phần mềm diệt virus và cập nhật thường xuyên
💡 Ghi nhớ
💡 Luôn kiểm chứng thông tin trước khi chia sẻ trên mạng xã hội.
💡 Không chia sẻ thông tin cá nhân nhạy cảm dưới bất kỳ hình thức nào.
💡 Sử dụng xác thực 2 lớp và mật khẩu mạnh để bảo vệ tài khoản.
💡 Khi bị bắt nạt trên mạng: lưu bằng chứng, chia sẻ với người thân, báo cơ quan chức năng.
💡 Cài phần mềm diệt virus, không tải tập tin và nhấp link không rõ nguồn gốc.
3. THỰC HÀNH: Dùng Windows Defender
Bước 1: Vào "Start" > "Setting" > tìm "Defender".
Bước 2: Chọn "Current threats" > "Quick scan".
Bước 3: Chọn cách quét:
- Quick scan: Quét nhanh.
- Full scan: Quét toàn bộ.
- Custom scan: Chọn thư mục quét.
C. CỦNG CỐ - VẬN DỤNG
Câu 1: Nêu ba biện pháp để bảo vệ thông tin cá nhân khi tham gia Internet.→ Đáp án: Không ghi chép thông tin cá nhân nơi công cộng, dùng mật khẩu mạnh và đổi thường xuyên, tránh truy cập wifi công cộng không bảo mật.
Câu 2: Trojan khác virus ở điểm nào?
→ Đáp án: Trojan là phần mềm giả mạo chương trình hữu ích để lừa người dùng cài đặt, từ đó mở cửa hậu cho tin tặc; còn virus thường gắn vào tập tin và chỉ lây khi tập tin đó chạy.
Câu 3: Khi bị bắt nạt trên mạng, em nên làm gì?
→ Đáp án: Không phản ứng tiêu cực, lưu giữ bằng chứng, chia sẻ với người thân và báo cáo với cơ quan chức năng.
Câu 4: Làm thế nào để nhận diện tin giả trên mạng?
→ Đáp án: Kiểm tra nguồn tin, so sánh với các trang chính thống, không chia sẻ khi chưa xác minh.
Câu 5: Mô tả một quy trình quét virus cơ bản bằng Windows Defender.
→ Đáp án: Vào "Start" > "Settings" > tìm “Defender” > chọn “Current threats” > “Quick scan” hoặc chọn kiểu quét khác.
