Chủ đề 5: Giải quyết vấn đề với sự trợ giúp của máy tính
A. Yêu cầu cần đạt
🖨️
Hiểu và thực hiện được một số lệnh vào/ra đơn giản trong Python.
⌨️
Biết sử dụng lệnh input() để nhập dữ liệu từ bàn phím.
🔄
Biết sử dụng lệnh print() để xuất dữ liệu ra màn hình.
✅
Thực hiện được một số chuyển đổi kiểu dữ liệu cơ bản trong Python.
Python là một trong những ngôn ngữ lập trình phổ biến nhất hiện nay nhờ cú pháp đơn giản, dễ học và ứng dụng rộng rãi. Trong bài học này, chúng ta sẽ tìm hiểu cách nhập và xuất dữ liệu trong Python, cách chuyển đổi kiểu dữ liệu từ chuỗi sang số và ngược lại.
🖨️ 1. Lệnh Xuất Dữ Liệu – print()
Lệnh print() dùng để in (hiển thị) thông tin ra màn hình. Đây là lệnh cơ bản và thường dùng nhất trong Python.
Cú pháp: print(<giá trị cần in>). Có thể in chuỗi, số, biến, hoặc biểu thức. Dùng dấu phẩy để ngăn cách nhiều giá trị.
print("Xin chào, Python!") print("Tổng của 5 và 3 là:", 5 + 3)
⌨️ 2. Lệnh Nhập Dữ Liệu – input()
Lệnh input() cho phép nhập dữ liệu từ bàn phím. Dữ liệu nhập vào luôn có kiểu chuỗi (str).
Cú pháp: <biến> = input("Thông báo nhập dữ liệu: "). Chuỗi trong ngoặc là thông báo hiện ra màn hình trước khi người dùng nhập.
ten = input("Nhập tên của bạn: ") print("Chào bạn,", ten)
GHI NHỚ: Dữ liệu nhập vào từ input() luôn là chuỗi. Muốn tính toán cần chuyển đổi kiểu dữ liệu bằng int() hoặc float().
🔄 3. Chuyển Đổi Kiểu Dữ Liệu
Python cung cấp các hàm chuyển đổi kiểu dữ liệu phổ biến để chuyển từ chuỗi sang số và ngược lại.
Hàm
Mục đích
int()
Chuyển thành số nguyên
float()
Chuyển thành số thực
str()
Chuyển thành chuỗi ký tự
bool()
Chuyển thành giá trị logic True/False
so_nguyen = int(input("Nhập một số nguyên: ")) so_thuc = float(input("Nhập một số thực: ")) print("Số nguyên là:", so_nguyen, "| Số thực là:", so_thuc)
4. Bài Tập Thực Hành
🔸 Bài 1: Tính Tổng Ba Số Nguyên
Yêu cầu: Nhập 3 số nguyên từ bàn phím, tính và in tổng ra màn hình.
m = int(input("Nhập số nguyên m: "))
n = int(input("Nhập số nguyên n: "))
p = int(input("Nhập số nguyên p: "))
print("Tổng ba số đã nhập là:", m + n + p)
🔸 Bài 2: Nhập Họ Tên và Tuổi
Viết chương trình nhập họ tên và tuổi của người dùng, sau đó hiển thị thông tin đó.
ten = input("Nhập tên học sinh: ")
tuoi = int(input("Nhập tuổi: "))
print("Bạn", ten, tuoi, "tuổi")
C. Kết Luận
Trong bài học này, bạn đã tìm hiểu:
Cách hiển thị thông tin với print()
Cách nhập dữ liệu từ người dùng với input()
Cách chuyển đổi kiểu dữ liệu trong Python.
Đây là những kiến thức cơ bản nhưng rất quan trọng để bạn có thể viết các chương trình tương tác đầu tiên.
C. Củng cố – Vận dụng
LUYỆN TẬP
Câu 1: Những lệnh nào sau đây sẽ báo lỗi? a) int("12+45") b) float(123.56) c) float("123,5.5")
a) int("12+45") → Lỗi! Chuỗi "12+45" không phải số nguyên hợp lệ (chứa dấu +).
b) float(123.56) → Không lỗi, 123.56 đã là số thực.
c) float("123,5.5") → Lỗi! Chuỗi chứa dấu phẩy và hai dấu chấm, không phải định dạng số thực hợp lệ.
Câu 2: Vì sao khi nhập một số thực cần viết lệnh float(input())?
Vì lệnh input() luôn trả về dữ liệu kiểu chuỗi (str). Muốn thực hiện phép tính với số thực, cần dùng float() để chuyển chuỗi thành số thực. Nếu không chuyển đổi, Python sẽ xử lý dữ liệu như chuỗi ký tự thay vì số.
VẬN DỤNG
Câu 1. Viết chương trình nhập giá trị ss là số giây từ bàn phím. Thông báo ra màn hình thời gian ss giây này sau khi đổi thành thời gian tính bằng ngày, giờ, phút, giây.
Câu 2. Viết chương trình nhập ba số thực dương a, b, c và tỉnh chu vi, diện tích của tam giác có độ dài các cạnh là a, b, c (a, b, c > 0 và thoả mãn bất đẳng thức tam giác).
Gợi ý: Công thức Heron tính diện tích tam giác: S = p(p-a) (p-b) (pc) với p là nửa chu vi tam giác.
import math
a = float(input("Nhập cạnh a: "))
b = float(input("Nhập cạnh b: "))
c = float(input("Nhập cạnh c: "))
chu_vi = a + b + c
p = chu_vi / 2
dien_tich = math.sqrt(p * (p-a) * (p-b) * (p-c))
print("Chu vi:", chu_vi)
print("Diện tích:", round(dien_tich, 2))
