BÀI 19: CÂU LỆNH RẼ NHÁNH IF

 

CHỦ ĐỀ 5 – BÀI 19 – TIN HỌC 10

Câu Lệnh Rẽ Nhánh If Trong Python

Chủ đề 5: Giải quyết vấn đề với sự trợ giúp của máy tính

A. Yêu cầu cần đạt

🔀

Hiểu và trình bày được các phép toán với kiểu dữ liệu logic trong Python.

🧠

Biết cách sử dụng lệnh rẽ nhánh if để kiểm soát luồng điều khiển trong chương trình.

✅

Ứng dụng câu lệnh if để viết các chương trình đơn giản xử lý điều kiện.

Trong lập trình, câu lệnh rẽ nhánh if giúp chương trình có thể đưa ra quyết định dựa trên điều kiện nhất định. Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu rõ về câu lệnh if trong Python, cũng như cách sử dụng nó để xử lý luồng điều khiển trong chương trình.

🔢 1. Biểu Thức Logic Trong Python

Biểu thức logic là những biểu thức có thể nhận một trong hai giá trị: True (đúng) hoặc False (sai). Chúng thường xuất hiện trong các điều kiện của câu lệnh if.

🟦 PHÉP TOÁN SO SÁNH 🟦 Ý NGHĨA < Nhỏ hơn <= Nhỏ hơn hoặc bằng == Bằng nhau 🟩 PHÉP TOÁN SO SÁNH 🟩 Ý NGHĨA > Lớn hơn >= Lớn hơn hoặc bằng != Khác nhau

Các phép toán logic: and (và) – True khi cả hai đều True; or (hoặc) – True khi ít nhất một True; not (phủ định) – đảo ngược giá trị logic.

x, y, z = 10, 5, 9

b = x < 11 and z > 5 # True
c = x > 15 or y < 9 # True
a = not b # False

print("b =", b)
print("c =", c)
print("a =", a)

🔀 2. Lệnh Rẽ Nhánh If Trong Python

Lệnh if trong Python được sử dụng để kiểm tra một điều kiện. Nếu điều kiện đúng (True), chương trình thực thi khối lệnh bên trong if; nếu sai (False), chương trình bỏ qua khối lệnh đó.

2.1. Câu lệnh if dạng thiếu:

if <điều kiện>: <khối lệnh>

n = int(input("Nhập một số: "))

if n > 0:
print("Số bạn nhập là số dương")

2.2. Câu lệnh if dạng đủ:

if <điều kiện>: <khối lệnh 1> else: <khối lệnh 2>

n = int(input("Nhập một số: "))

if n % 2 == 0:
print("Số đã nhập là số chẵn.")
else:
print("Số đã nhập là số lẻ.")

📝 3. Bài Tập Thực Hành

🔸 Bài 1: Kiểm Tra Số Chẵn, Lẻ

Viết chương trình nhập một số nguyên từ bàn phím và kiểm tra xem số đó là chẵn hay lẻ.

n = int(input("Nhập số tự nhiên n: "))

if n % 2 == 0:
print("Số đã nhập là số chẵn.")
else:
print("Số đã nhập là số lẻ.")

🔸 Bài 2: Tính Tiền Điện

Viết chương trình nhập số kWh điện tiêu thụ và tính số tiền điện phải trả theo bảng giá lũy kế.

k = float(input("Nhập số kWh tiêu thụ điện: "))

if k <= 50:
t = k * 1.678
elif k <= 100:
t = 50 * 1.678 + (k - 50) * 1.734
else:
t = 50 * 1.678 + 50 * 1.734 + (k - 100) * 2.014

print("Số tiền điện phải trả là:", round(t), "nghìn đồng")

Kết Luận

Câu lệnh if là một phần quan trọng trong lập trình Python, giúp kiểm soát luồng chương trình dựa trên điều kiện. Hiểu và sử dụng thành thạo if sẽ giúp bạn viết mã linh hoạt và hiệu quả hơn.

C. Củng cố – Vận dụng

LUYỆN TẬP

1. Viết biểu thức lôgic ứng với mỗi câu sau: a) Số x nằm trong khoảng (0; 10). b) Số y nằm ngoài đoạn [1; 2 c) Số z nằm trong đoạn [0, 1] hoặc [5; 10].

a) x > 0 and x < 10

b) y < 1 or y > 2

c) (z >= 0 and z <= 1) or (z >= 5 and z <= 10)

Câu 2. Tìm một vài giá trị m, n thoả mãn các biểu thức sau: a) 100%m == 0 and n%5!= 0 b) m%100 == 0 and m%400 != 0 c) n%3== 0 or (n%3 != 0 and n%4 == 0)

a) m=10, n=7 (100%10==0 → True, 7%5!=0 → True) b) m=100 (100%100==0 → True, 100%400!=0 → True) c) n=4 (4%3!=0 → True, 4%4==0 → True)

VẬN DỤNG

Câu 1. Giá bán cam tại siêu thị tính như sau: nếu khối lượng cam mua dưới 5 kg thì giá bán là 12 000 đồng/kg, nếu khối lượng mua lớn hơn hoặc bằng 5 kg thì giá bán là 10 000 đồng/kg. Viết chương trình nhập số lượng mua (tính theo kg) sau đó tính số tiền phải trả.

kg = float(input("Nhập số kg cam mua: "))

if kg < 5:

tien = kg * 12000

else:

tien = kg * 10000

print("Số tiền phải trả:", tien, "đồng")

Câu 2. Năm n là năm nhuận nếu giá trị n thoả mãn điều kiện: n chia hết cho 400 hoặc n chia hết cho 4 đồng thời không chia hết cho 100. Viết chương trình nhập số năm n và cho biết năm n có phải là nhuận hay không."

n = int(input("Nhập năm: "))

if n % 400 == 0 or (n % 4 == 0 and n % 100 != 0):
print(n, "là năm nhuận")
else:
print(n, "không phải năm nhuận")

"Lập trình là nghệ thuật ra quyết định – và if là công cụ đầu tiên!"